నిశ్చయతః కర్మకరణయోరభిన్నత్వాత్ యద్యేన క్రియతే తత్తదేవేతి కృత్వా, యథా కనకపత్రం కనకేన క్రియమాణం కనకమేవ, న త్వన్యత్, తథా జీవస్థానాని బాదరసూక్ష్మైకేన్ద్రియద్విత్రిచతుఃపంచేన్ద్రియ- పర్యాప్తాపర్యాప్తాభిధానాభిః పుద్గలమయీభిః నామకర్మప్రకృతిభిః క్రియమాణాని పుద్గల ఏవ, న తు జీవః . నామకర్మప్రకృతీనాం పుద్గలమయత్వం చాగమప్రసిద్ధం దృశ్యమానశరీరాదిమూర్తకార్యానుమేయం చ . ఏవం గన్ధరసస్పర్శరూపశరీరసంస్థానసంహననాన్యపి పుద్గలమయనామకర్మప్రకృతినిర్వృత్తత్వే సతి తదవ్యతిరేకా- జ్జీవస్థానైరేవోక్తాని . తతో న వర్ణాదయో జీవ ఇతి నిశ్చయసిద్ధాన్తః .
తదేవ తత్స్యాన్న కథంచనాన్యత్ .
[కరణభూతాభిః ] కరణస్వరూప హోకర [నిర్వృత్తాని ] రచిత [జీవస్థానాని ] జో జీవస్థాన
(జీవసమాస) హైం వే [జీవః ] జీవ [కథం ] కైసే [భణ్యతే ] కహే జా సకతే హైం ?
టీకా : — నిశ్చయనయసే కర్మ ఔర కరణకీ అభిన్నతా హోనేసే, జో జిససే కియా జాతా హై ( – హోతా హై) వహ వహీ హై — యహ సమఝకర (నిశ్చయ కరకే), జైసే సువర్ణపత్ర సువర్ణసే కియా జాతా హోనేసే సువర్ణ హీ హై, అన్య కుఛ నహీం హై, ఇసీప్రకార జీవస్థాన బాదర, సూక్ష్మ, ఏకేన్ద్రియ, ద్వీన్ద్రియ, త్రీన్ద్రియ, చతురిన్ద్రియ, పంచేన్ద్రియ, పర్యాప్త ఔర అపర్యాప్త నామక పుద్గలమయీ నామకర్మకీ ప్రకృతియోంసే కియే జాతే హోనేసే పుద్గల హీ హైం, జీవ నహీం హైం . ఔర నామకర్మకీ ప్రకృతియోంకీ పుద్గలమయతా తో ఆగమసే ప్రసిద్ధ హై తథా అనుమానసే భీ జానీ జా సకతీ హై, క్యోంకి ప్రత్యక్ష దిఖాఈ దేనేవాలే శరీర ఆది తో మూర్తిక భావ హైం వే కర్మప్రకృతియోంకే కార్య హైం, ఇసలియే కర్మప్రకృతియాఁ పుద్గలమయ హైం ఐసా అనుమాన హో సకతా హై .
ఇసీప్రకార గన్ధ, రస, స్పర్శ, రూప, శరీర, సంస్థాన ఔర సంహనన భీ పుద్గలమయ నామకర్మకీ ప్రకృతియోంకే ద్వారా రచిత హోనేసే పుద్గలసే అభిన్న హై; ఇసలియే మాత్ర జీవస్థానోంకో పుద్గలమయ కహనే పర, ఇన సబకో భీ పుద్గలమయ హీ కథిత సమఝనా చాహియే .
ఇసలియే వర్ణాదిక జీవ నహీం హైం యహ నిశ్చయనయకా సిద్ధాన్త హై ..౬౫-౬౬..
యహాఁ ఇసీ అర్థకా కలశరూప కావ్య కహతే హైం : —
శ్లోకార్థ : — [యేన ] జిస వస్తుసే [అత్ర యద్ కించిత్ నిర్వర్త్యతే ] జో భావ బనే, [తత్ ] వహ భావ [తద్ ఏవ స్యాత్ ] వహ వస్తు హీ హై, [కథంచన ] కిసీ భీ ప్రకార [ అన్యత్ న ] అన్య వస్తు నహీం హై; [ఇహ ] జైసే జగతమేం [రుక్మేణ నిర్వృత్తమ్ అసికోశం ] స్వర్ణనిర్మిత మ్యానకో [రుక్మం పశ్యన్తి ] లోగ
౧౨౦