యత్కిల బాదరసూక్ష్మైకేన్ద్రియద్విత్రిచతుఃపఞ్చేన్ద్రియపర్యాప్తాపర్యాప్తా ఇతి శరీరస్య సంజ్ఞాః సూత్రే జీవసంజ్ఞాత్వేనోక్తాః అప్రయోజనార్థః పరప్రసిద్ధయా ఘృతఘటవద్వయవహారః . యథా హి కస్యచిదాజన్మ- ప్రసిద్ధైకఘృతకుమ్భస్య తదితరకుమ్భానభిజ్ఞస్య ప్రబోధనాయ యోయం ఘృతకుమ్భః స మృణ్మయో, న ఘృతమయ ఇతి తత్ప్రసిద్ధయా కుమ్భే ఘృతకుమ్భవ్యవహారః, తథాస్యాజ్ఞానినో లోకస్యాసంసారప్రసిద్ధాశుద్ధజీవస్య శుద్ధజీవానభిజ్ఞస్య ప్రబోధనాయ యోయం వర్ణాదిమాన్ జీవః స జ్ఞానమయో, న వర్ణాదిమయ ఇతి తత్ప్రసిద్ధయా జీవే వర్ణాదిమద్వయవహారః .
[సూత్రే ] సూత్రమేం [వ్యవహారతః ] వ్యవహారసే [ఉక్తాః ] కహీ హైం .
టీకా : — బాదర, సూక్ష్మ, ఏకేన్ద్రియ, ద్వీన్ద్రియ, త్రీన్ద్రియ, చతురిన్ద్రియ, పంచేన్ద్రియ, పర్యాప్త, అపర్యాప్త — ఇన శరీరకీ సంజ్ఞాఓంకో (నామోంకో) సూత్రమేం జీవసంజ్ఞారూపసే కహా హై, వహ పరకీ ప్రసిద్ధికే కారణ, ‘ఘీకే ఘడే’ కీ భాఁతి వ్యవహార హై — కి జో వ్యవహార అప్రయోజనార్థ హై (అర్థాత్ ఉసమేం ప్రయోజనభూత వస్తు నహీం హై) . ఇసీ బాతకో స్పష్ట కహతే హైం : —
జైసే కిసీ పురుషకో జన్మసే లేకర మాత్ర ‘ఘీకా ఘడా’ హీ ప్రసిద్ధ (జ్ఞాత) హో, ఉసకే అతిరిక్త వహ దూసరే ఘడేకో న జానతా హో, ఉసే సమఝానేకే లియే ‘‘జో యహ ‘ఘీకా ఘడా’ హై సో మిట్టీమయ హై, ఘీమయ నహీం’’ ఇసప్రకార (సమఝానేవాలేకే ద్వారా) ఘడేమేం ‘ఘీకా ఘడే’కా వ్యవహార కియా జాతా హై, క్యోంకి ఉస పురుషకో ‘ఘీకా ఘడా’ హీ ప్రసిద్ధ (జ్ఞాత) హై; ఇసీప్రకార ఇస అజ్ఞానీ లోకకో అనాది సంసారసే లేకర ‘అశుద్ధ జీవ’ హీ ప్రసిద్ధ (జ్ఞాత) హై, వహ శుద్ధ జీవకో నహీం జానతా, ఉసే సమఝానేకే లియే ( — శుద్ధ జీవకా జ్ఞాన కరానేకే లియే) ‘‘జో యహ ‘వర్ణాదిమాన జీవ’ హై సో జ్ఞానమయ హై , వర్ణాదిమయ నహీం ’’ ఇసప్రకార (సూత్రమేం) జీవమేం వర్ణాది-మానపనేకా వ్యవహార కియా గయా హై, క్యోంకి ఉస అజ్ఞానీ లోకకో ‘వర్ణాదిమాన్ జీవ’ హీ ప్రసిద్ధ (జ్ఞాత) హైం ..౬౭..
అబ ఇసీ అర్థకా కలశరూప కావ్య కహతే హైం : —
శ్లోకార్థ : — [చేత్ ] యది [ఘృతకుమ్భాభిధానే అపి ] ‘ఘీకా ఘడా’ ఐసా కహనే పర భీ [కుమ్భః ఘృతమయః న ] ఘడా హై వహ ఘీమయ నహీం హై ( — మిట్టీమయ హీ హై), [వర్ణాదిమత్-జీవ-జల్పనే అపి ] తో ఇసీప్రకార ‘వర్ణాదిమాన్ జీవ’ ఐసా కహనే పర భీ [జీవః న తన్మయః ] జీవ హై వహ వర్ణాదిమయ నహీం హై (-జ్ఞానఘన హీ హై) .
౧౨౨