ఏవం రాగద్వేషమోహప్రత్యయకర్మనోకర్మవర్గవర్గణాస్పర్ధకాధ్యాత్మస్థానానుభాగస్థానయోగస్థానబంధ- స్థానోదయస్థానమార్గణాస్థానస్థితిబంధస్థానసంక్లేశస్థానవిశుద్ధిస్థానసంయమలబ్ధిస్థానాన్యపి పుద్గల- కర్మపూర్వకత్వే సతి, నిత్యమచేతనత్వాత్, పుద్గల ఏవ, న తు జీవ ఇతి స్వయమాయాతమ్ . తతో రాగాదయో భావా న జీవ ఇతి సిద్ధమ్ .
ఇసీప్రకార రాగ, ద్వేష, మోహ, ప్రత్యయ, కర్మ, నోకర్మ, వర్గ, వర్గణా, స్పర్ధక, అధ్యాత్మస్థాన, అనుభాగస్థాన, యోగస్థాన, బన్ధస్థాన, ఉదయస్థాన, మార్గణాస్థాన, స్థితిబన్ధస్థాన, సంక్లేశస్థాన, విశుద్ధిస్థాన ఔర సంయమలబ్ధిస్థాన భీ పుద్గలకర్మపూర్వక హోతే హోనేసే, సదా హీ అచేతన హోనేసే, పుద్గల హీ హైం — జీవ నహీం ఐసా స్వతః సిద్ధ హో గయా .
ఇససే యహ సిద్ధ హుఆ కి రాగాదిభావ జీవ నహీం హైం .
భావార్థ : — శుద్ధద్రవ్యార్థిక నయకీ దృష్టిమేం చైతన్య అభేద హై ఔర ఉసకే పరిణామ భీ స్వాభావిక శుద్ధ జ్ఞాన-దర్శన హైం . పరనిమిత్తసే హోనేవాలే చైతన్యకే వికార, యద్యపి చైతన్య జైసే దిఖాఈ దేతే హైం తథాపి, చైతన్యకీ సర్వ అవస్థాఓంమేం వ్యాపక న హోనేసే చైతన్యశూన్య హైం — జడ హైం . ఔర ఆగమమేం భీ ఉన్హేం అచేతన కహా హై . భేదజ్ఞానీ భీ ఉన్హేం చైతన్యసే భిన్నరూప అనుభవ కరతే హైం, ఇసలియే భీ వే అచేతన హైం, చేతన నహీం .
ప్రశ్న : — యది వే చేతన నహీం హైం తో క్యా హైం ? వే పుద్గల హైం యా కుఛ ఔర ?
ఉత్తర : — వే పుద్గలకర్మపూర్వక హోతే హైం, ఇసలియే వే నిశ్చయసే పుద్గల హీ హైం, క్యోంకి కారణ జైసా హీ కార్య హోతా హై .
ఇసప్రకార యహ సిద్ధ కియా కి పుద్గలకర్మకే ఉదయకే నిమిత్తసే హోనేవాలే చైతన్యకే వికార భీ జీవ నహీం, పుద్గల హైం ..౬౮..
అబ యహాఁ ప్రశ్న హోతా హై కి వర్ణాదిక ఔర రాగాదిక జీవ నహీం హైం తో జీవ కౌన హై ? ఉసకే ఉత్తరరూప శ్లోక కహతే హైం : —
శ్లోకార్థ : — [అనాది ] జో అనాది౧ హై, [అనన్తమ్ ] అనన్త౨ హై, [అచలం ]
౧౨౪
౧. అర్థాత్ కిసీ కాల ఉత్పన్న నహీం హుఆ . ౨. అర్థాత్ కిసీ కాల జిసకా వినాశ నహీం .