ఇహ కిల స్వభావమాత్రం వస్తు, స్వస్య భవనం తు స్వభావః . తేన జ్ఞానస్య భవనం ఖల్వాత్మా, దూర హో గయా హై ఐసా వహ బన్ధ, కర్తాకర్మకీ ప్రవృత్తికా నిమిత్త జో అజ్ఞాన ఉసకా నిమిత్త హై .
భావార్థ : — యహ ఆత్మా, జైసే అపనే జ్ఞానస్వభావరూప పరిణమిత హోతా హై ఉసీప్రకార జబ తక క్రోధాదిరూప భీ పరిణమిత హోతా హై, జ్ఞానమేం ఔర క్రోధాదిమేం భేద నహీం జానతా, తబ తక ఉసకే కర్తాకర్మకీ ప్రవృత్తి హై; క్రోధాదిరూప పరిణమిత హోతా హుఆ వహ స్వయం కర్తా హై ఔర క్రోధాది ఉసకా కర్మ హై . ఔర అనాది అజ్ఞానసే తో కర్తాకర్మకీ ప్రవృత్తి హై, కర్తాకర్మకీ ప్రవృత్తిసే బన్ధ హై ఔర ఉస బన్ధకే నిమిత్తసే అజ్ఞాన హై; ఇసప్రకార అనాది సన్తాన (ప్రవాహ) హై, ఇసలియే ఉసమేం ఇతరేతరాశ్రయదోష భీ నహీం ఆతా .
ఇసప్రకార జబ తక ఆత్మా క్రోధాది కర్మకా కర్తా హోకర పరిణమిత హోతా హై తబ తక కర్తాకర్మకీ ప్రవృత్తి హై ఔర తబ తక కర్మకా బన్ధ హోతా హై ..౬౯-౭౦..
అబ ప్రశ్న కరతా హై కి ఇస కర్తాకర్మకీ ప్రవృత్తికా అభావ కబ హోతా హై ? ఇసకా ఉత్తర కహతే హైం : —
జానే విశేషాన్తర, తదా బన్ధన నహీం ఉసకో కహా ..౭౧..
గాథార్థ : — [యదా ] జబ [అనేన జీవేన ] యహ జీవ [ఆత్మనః ] ఆత్మాకా [తథా ఏవ చ ] ఔర [ఆస్రవాణాం ] ఆస్రవోంకే [విశేషాన్తరం ] అన్తర ఔర భేదకో [జ్ఞాతం భవతి ] జానతా హై [తదా తు ] తబ [తస్య ] ఉసే [బన్ధః న ] బన్ధ నహీం హోతా .
టీకా : — ఇస జగతమేం వస్తు హై వహ స్వభావమాత్ర హీ హై, ఔర ‘స్వ’కా భవన వహ స్వ-భావ హై (అర్థాత్ అపనా జో హోనా – పరిణమనా సో స్వభావ హై); ఇసలియే నిశ్చయసే జ్ఞానకా హోనా – పరిణమనా
౧౩౨