బన్ధనిరోధః సిధ్యేత్ . కించ యదిదమాత్మాస్రవయోర్భేదజ్ఞానం తత్కిమజ్ఞానం కిం వా జ్ఞానమ్ ? యద్యజ్ఞానం తదా తదభేదజ్ఞానాన్న తస్య విశేషః . జ్ఞానం చేత్ కిమాస్రవేషు ప్రవృత్తం కిం వాస్రవేభ్యో నివృత్తమ్ ? ఆస్రవేషు ప్రవృత్తం చేత్తదాపి తదభేదజ్ఞానాన్న తస్య విశేషః . ఆస్రవేభ్యో నివృత్తం చేత్తర్హి కథం న జ్ఞానాదేవ బన్ధనిరోధః ? ఇతి నిరస్తోజ్ఞానాంశః క్రియానయః . యత్త్వాత్మాస్రవయోర్భేదజ్ఞానమపి నాస్రవేభ్యో నివృత్తం భవతి తజ్జ్ఞానమేవ న భవతీతి జ్ఞానాంశో జ్ఞాననయోపి నిరస్తః .
ఔర, జో యహ ఆత్మా ఔర ఆస్రవోంకా భేదజ్ఞాన హై సో అజ్ఞాన హై యా జ్ఞాన ? యది అజ్ఞాన హై తో ఆత్మా ఔర ఆస్రవోంకే అభేదజ్ఞానసే ఉసకీ కోఈ విశేషతా నహీం హుఈ . ఔర యది జ్ఞాన హై తో వహ ఆస్రవోంమేం ప్రవృత్త హై యా ఉనసే నివృత్త ? యది ఆస్రవోంమేం ప్రవృత్త హోతా హై తో భీ ఆత్మా ఔర ఆస్రవోంకే అభేదజ్ఞానసే ఉసకీ కోఈ విశేషతా నహీం హుఈ . ఔర యది ఆస్రవోంసే నివృత్త హై తో జ్ఞానసే హీ బన్ధకా నిరోధ సిద్ధ హుఆ క్యోం న కహలాయేగా ? (సిద్ధ హుఆ హీ కహలాయేగా .) ఐసా సిద్ధ హోనేసే అజ్ఞానకా అంశ ఐసే క్రియానయకా ఖణ్డన హుఆ . ఔర యది ఆత్మా ఔర ఆస్రవోంకా భేదజ్ఞాన భీ ఆస్రవోంసే నివృత్త న హో తో వహ జ్ఞాన హీ నహీం హై ఐసా సిద్ధ హోనేసే జ్ఞానకా అంశ ఐసే (ఏకాన్త) జ్ఞాననయకా భీ ఖణ్డన హుఆ .
భావార్థ : — ఆస్రవ అశుచి హైం, జడ హైం, దుఃఖకే కారణ హైం ఔర ఆత్మా పవిత్ర హై, జ్ఞాతా హై, సుఖస్వరూప హై . ఇసప్రకార లక్షణభేదసే దోనోంకో భిన్న జానకర ఆస్రవోంసే ఆత్మా నివృత్త హోతా హై ఔర ఉసే కర్మకా బన్ధ నహీం హోతా . ఆత్మా ఔర ఆస్రవోంకా భేద జాననే పర భీ యది ఆత్మా ఆస్రవోంసే నివృత్త న హో తో వహ జ్ఞాన హీ నహీం, కిన్తు అజ్ఞాన హీ హై . యహాఁ కోఈ ప్రశ్న కరే కి అవిరత సమ్యగ్దృష్టికో మిథ్యాత్వ ఔర అనన్తానుబంధీ ప్రకృతియోంకా తో ఆస్రవ నహీం హోతా, కిన్తు అన్య ప్రకృతియోంకా తో ఆస్రవ హోకర బన్ధ హోతా హై; ఇసలియే ఉసే జ్ఞానీ కహనా యా అజ్ఞానీ ? ఉసకా సమాధాన : — సమ్యగ్దృష్టి జీవ జ్ఞానీ హీ హై, క్యోంకి వహ అభిప్రాయపూర్వకకే ఆస్రవోంసే నివృత్త హుఆ హై . ఉసే ప్రకృతియోంకా జో ఆస్రవ తథా బన్ధ హోతా హై వహ అభిప్రాయపూర్వక నహీం హై . సమ్యగ్దృష్టి హోనేకే బాద పరద్రవ్యకే స్వామిత్వకా అభావ హై; ఇసలియే, జబ తక ఉసకో చారిత్రమోహకా ఉదయ హై తబ తక ఉసకే ఉదయానుసార జో ఆస్రవ-బన్ధ హోతా హై ఉసకా స్వామిత్వ ఉసకో నహీం హై . అభిప్రాయమేం తో వహ ఆస్రవ-బన్ధసే సర్వథా నివృత్త హోనా హీ చాహతా హై . ఇసలియే వహ జ్ఞానీ హీ హై .
జో యహ కహా హై కి జ్ఞానీకో బన్ధ నహీం హోతా ఉసకా కారణ ఇసప్రకార హై : — మిథ్యాత్వసమ్బన్ధీ బన్ధ జో కి అనన్త సంసారకా కారణ హై వహీ యహాఁ ప్రధానతయా వివక్షిత హై . అవిరతి ఆదిసే జో బన్ధ హోతా హై వహ అల్ప స్థితి-అనుభాగవాలా హై, దీర్ఘ సంసారకా కారణ నహీం