నిదముదితమఖణ్డం జ్ఞానముచ్చణ్డముచ్చైః .
రిహ భవతి కథం వా పౌద్గలః కర్మబన్ధః ..౪౭..
హై; ఇసలియే వహ ప్రధాన నహీం మానా గయా . అథవా తో ఐసా కారణ హై కి : — జ్ఞాన బన్ధకా కారణ నహీం హై . జబ తక జ్ఞానమేం మిథ్యాత్వకా ఉదయ థా తబ తక వహ అజ్ఞాన కహలాతా థా ఔర మిథ్యాత్వకే జానేకే బాద అజ్ఞాన నహీం, కిన్తు జ్ఞాన హీ హై . ఉసమేం జో కుఛ చారిత్రమోహ సమ్బన్ధీ వికార హై ఉసకా స్వామీ జ్ఞానీ నహీం, ఇసలియే జ్ఞానీకే బన్ధ నహీం హై; క్యోంకి వికార జో కి బన్ధరూప హై ఔర బన్ధకా కారణ హై, వహ తో బన్ధకీ పంక్తిమేం హై, జ్ఞానకీ పంక్తిమేం నహీం . ఇస అర్థకే సమర్థనరూప కథన ఆగే గాథాఓంమేం ఆయేగా ..౭౨.. యహాఁ కలశరూప కావ్య కహతే హైం : —
శ్లోకార్థ : — [పరపరిణతిమ్ ఉజ్ఝత్ ] పరపరిణతికో ఛోడతా హుఆ, [భేదవాదాన్ ఖణ్డయత్ ] భేదకే క థనోంకో తోడతా హుఆ, [ఇదమ్ అఖణ్డమ్ ఉచ్చణ్డమ్ జ్ఞానమ్ ] యహ అఖణ్డ ఔర అత్యంత ప్రచణ్డ జ్ఞాన [ఉచ్చైః ఉదితమ్ ] ప్రత్యక్ష ఉదయకో ప్రాప్త హుఆ హై . [నను ] అహో ! [ఇహ ] ఐసే జ్ఞానమేం [కర్తృకర్మప్రవృత్తిః ] (పరద్రడ్డవ్యకే) క ర్తాక ర్మకీ ప్రవృత్తికా [కథమ్ అవకాశః ] అవకాశ కైసే హో సకతా హై ? [వా ] తథా [పౌద్గలః కర్మబన్ధః ] పౌద్గలిక క ర్మబంధ భీ [కథం భవతి ] కైసే హో సకతా హై ? (నహీం హో సకతా .)
(జ్ఞేయోంకే నిమిత్తసే తథా క్షయోపశమకే విశేషసే జ్ఞానమేం జో అనేక ఖణ్డరూప ఆకార ప్రతిభాసిత హోతే థే ఉనసే రహిత జ్ఞానమాత్ర ఆకార అబ అనుభవమేం ఆయా, ఇసలియే జ్ఞానకో ‘అఖణ్డ’ విశేషణ దియా హై . మతిజ్ఞానాది జో అనేక భేద కహే జాతే థే ఉన్హేం దూర కరతా హుఆ ఉదయకో ప్రాప్త హుఆ హై, ఇసలియే ‘భేదకే కథనోంకో తోడతా హుఆ’ ఐసా కహా హై . పరకే నిమిత్తసే రాగాదిరూప పరిణమిత హోతా థా ఉస పరిణతికో ఛోడతా హుఆ ఉదయకో ప్రాప్త హుఆ హై, ఇసలియే ‘పరపరిణతికో ఛోడతా హుఆ’ ఐసా కహా హై . పరకే నిమిత్తసే రాగాదిరూప పరిణమిత నహీం హోతా, బలవాన హై ఇసలియే ‘అత్యన్త ప్రచణ్డ’ కహా హై .)
భావార్థ : — కర్మబన్ధ తో అజ్ఞానసే హుఈ కర్తాకర్మకీ ప్రవృత్తిసే థా . అబ జబ భేదభావకో ఔర పరపరిణతికో దూర కరకే ఏకాకార జ్ఞాన ప్రగట హుఆ తబ భేదరూప కారకకీ ప్రవృత్తి మిట గఈ; తబ ఫి ర అబ బన్ధ కిసలియే హోగా ? అర్థాత్ నహీం హోగా .౪౭.
౧౩౬