ణ వి పరిణమది ణ గిణ్హది ఉప్పజ్జది ణ పరదవ్వపజ్జాఏ .
యతో యం ప్రాప్యం వికార్యం నిర్వర్త్యం చ వ్యాప్యలక్షణం పుద్గలపరిణామం కర్మ పుద్గలద్రవ్యేణ స్వయమన్తర్వ్యాపకేన భూత్వాదిమధ్యాన్తేషు వ్యాప్య తం గృహ్ణతా తథా పరిణమతా తథోత్పద్యమానేన చ క్రియమాణం జానన్నపి హి జ్ఞానీ స్వయమన్తర్వ్యాపకో భూత్వా బహిఃస్థస్య పరద్రవ్యస్య పరిణామం మృత్తికాకలశ- మివాదిమధ్యాన్తేషు వ్యాప్య న తం గృహ్ణాతి న తథా పరిణమతి న తథోత్పద్యతే చ, తతః ప్రాప్యం వికార్యం
అబ యహ ప్రశ్న కరతా హై కి పుద్గలకర్మకో జాననేవాలే జీవకే పుద్గలకే సాథ కర్తాకర్మభావ హై యా నహీం ? ఉసకా ఉత్తర కహతే హైం : —
పరద్రవ్యపర్యాయోం న ప్రణమే, నహిం గ్రహే, నహిం ఊపజే ..౭౬..
గాథార్థ : — [జ్ఞానీ ] జ్ఞానీ [అనేకవిధమ్ ] అనేక ప్రకారకే [పుద్గలకర్మ ] పుద్గలకర్మకో [జానన్ అపి ] జానతా హుఆ భీ [ ఖలు ] నిశ్చయసే [పరద్రవ్యపర్యాయే ] పరద్రవ్యకీ పర్యాయమేం [న అపి పరిణమతి ] పరిణమిత నహీం హోతా, [ న గృహ్ణాతి ] ఉసే గ్రహణ నహీం కరతా ఔర [న ఉత్పద్యతే ] ఉస – రూప ఉత్పన్న నహీం హోతా .
టీకా : — ప్రాప్య, వికార్య ఔర నిర్వర్త్య ఐసా, వ్యాప్యలక్షణవాలా పుద్గలకే పరిణామస్వరూప కర్మ (కర్తాకా కార్య), ఉసమేం పుద్గలద్రవ్య స్వయం అన్తర్వ్యాపక హోకర, ఆది-మధ్య-అన్తమేం వ్యాప్త హోకర, ఉసే గ్రహణ కరతా హుఆ, ఉస-రూప పరిణమన కరతా హుఆ ఉస-రూప ఉత్పన్న హోతా హుఆ, ఉస పుద్గలపరిణామకో కరతా హై; ఇసప్రకార పుద్గలద్రవ్యసే కియే జానేవాలే పుద్గలపరిణామకో జ్ఞానీ జానతా హుఆ భీ, జైసే మిట్టీ స్వయం ఘడేమేం అన్తర్వ్యాపక హోకర, ఆది-మధ్య-అన్తమేం వ్యాప్త హోకర, ఘడేకో గ్రహణ కరతీ హై, ఘడకే రూపమేం పరిణమిత హోతీ హై ఔర ఘడేకే రూపమేం ఉత్పన్న హోతీ హై ఉసీప్రకార, జ్ఞానీ స్వయం బాహ్యస్థిత (బాహర రహనేవాలే) పరద్రవ్యకే పరిణామమేం అన్తర్వ్యాపక హోకర, ఆది-మధ్య-అన్తమేం వ్యాప్త హోకర, ఉసే గ్రహణ నహీం కరతా, ఉస-రూప పరిణమిత నహీం హోతా ఔర ఉస-రూప ఉత్పన్న నహీం హోతా; ఇసలియే, యద్యపి జ్ఞానీ పుద్గలకర్మకో జానతా హై తథాపి, ప్రాప్య, వికార్య ఔర నిర్వర్త్య ఐసా జో
౧౪౪