ణ వి పరిణమది ణ గిణ్హది ఉప్పజ్జది ణ పరదవ్వపజ్జాఏ .
యతో యం ప్రాప్యం వికార్యం నిర్వర్త్యం చ వ్యాప్యలక్షణం సుఖదుఃఖాదిరూపం పుద్గలకర్మఫలం కర్మ పుద్గలద్రవ్యేణ స్వయమన్తర్వ్యాపకేన భూత్వాదిమధ్యాన్తేషు వ్యాప్య తద్ గృహ్ణతా తథా పరిణమతా తథోత్పద్యమానేన చ క్రియమాణం జానన్నపి హి జ్ఞానీ స్వయమన్తర్వ్యాపకో భూత్వా బహిఃస్థస్య పరద్రవ్యస్య పరిణామం మృత్తికాకలశమివాదిమధ్యాన్తేషు వ్యాప్య న తం గృహ్ణాతి న తథా పరిణమతి న తథోత్పద్యతే చ, తతః ప్రాప్యం వికార్యం నిర్వర్త్యం చ వ్యాప్యలక్షణం పరద్రవ్యపరిణామం కర్మాకుర్వాణస్య, సుఖదుఃఖాదిరూపం పుద్గలక ర్మఫలం జానతోపి, జ్ఞానినః పుద్గలేన సహ న కర్తృకర్మభావః .
పరద్రవ్యపర్యాయోం న ప్రణమే, నహిం గ్రహే, నహిం ఊపజే ..౭౮..
గాథార్థ : — [జ్ఞానీ ] జ్ఞానీ [పుద్గలకర్మఫలమ్ ] పుద్గలకర్మకా ఫల [అనన్తమ్ ] జో కి అనన్త హై ఉసే [జానన్ అపి ] జానతా హుఆ భీ [ఖలు ] పరమార్థసే [పరద్రవ్యపర్యాయే ] పరద్రవ్యకీ పర్యాయరూప [న అపి పరిణమతి ] పరిణమిత నహీం హోతా, [ న గృహ్ణాతి ] ఉసే గ్రహణ నహీం కరతా ఔర [న ఉత్పద్యతే ] ఉస – రూప ఉత్పన్న నహీం హోతా .
టీకా : — ప్రాప్య, వికార్య ఔర నిర్వర్త్య ఐసా, వ్యాప్యలక్షణవాలా సుఖదుఃఖాదిరూప పుద్గలకర్మఫలస్వరూప జో కర్మ (కర్తాకా కార్య), ఉసమేం పుద్గలద్రవ్య స్వయం అన్తర్వ్యాపక హోకర, ఆది-మధ్య-అన్తమేం వ్యాప్త హోకర, ఉసే గ్రహణ కరతా హుఆ, ఉస-రూప పరిణమన కరతా హుఆ ఔర ఉస- రూప ఉత్పన్న హోతా హుఆ, ఉస సుఖదుఃఖాదిరూప పుద్గలకర్మఫలకో కరతా హై; ఇసప్రకార పుద్గలద్రవ్యకే ద్వారా కియే జానేవాలే సుఖదుఃఖాదిరూప పుద్గలకర్మఫలకో జ్ఞానీ జానతా హుఆ భీ, జైసే మిట్టీ స్వయం ఘడేమేం అన్తర్వ్యాపక హోకర, ఆది-మధ్య-అన్తమేం వ్యాప్త హోకర, ఘడేకో గ్రహణ కరతీ హై, ఘడేకే రూపమేం పరిణమిత హోతీ హై ఔర ఘడేకే రూపమేం ఉత్పన్న హోతీ హై ఉసీప్రకార, జ్ఞానీ స్వయం బాహ్యస్థిత ఐసే పరద్రవ్యకే పరిణామమేం అన్తర్వ్యాపక హోకర, ఆది-మధ్య-అన్తమేం వ్యాప్త హోకర, ఉసే గ్రహణ నహీం కరతా, ఉస-రూప పరిణమిత నహీం హోతా ఔర ఉస-రూప ఉత్పన్న నహీం హోతా; ఇసలియే, యద్యపి జ్ఞానీ సుఖదుఃఖాదిరూప పుద్గలకర్మకే ఫలకో జానతా హై తథాపి, ప్రాప్య, వికార్య ఔర నిర్వర్త్య ఐసా జో వ్యాప్యలక్షణవాలా పరద్రవ్య- పరిణామస్వరూప కర్మ హై, ఉసే న కరనేవాలే ఐసే ఉస జ్ఞానీకో పుద్గలకే సాథ కర్తాకర్మభావ నహీం హై