ర్దుర్వారం నను మోహినామిహ మహాహంకారరూపం తమః .
తత్కిం జ్ఞానఘనస్య బన్ధనమహో భూయో భవేదాత్మనః ..౫౫..
శ్లోకార్థ : — [న ఉభౌ పరిణమతః ఖలు ] దో ద్రవ్య ఏక హోకర పరిణమిత నహీం హోతే, [ఉభయోః పరిణామః న ప్రజాయేత ] దో ద్రవ్యోంకా ఏక పరిణామ నహీం హోతా ఔర [ఉభయోః పరిణతి న స్యాత్ ] దో ద్రవ్యోంకీ ఏక పరిణతి – క్రియా నహీం హోతీ; [యత్ ] క్యోంకి జో [అనేకమ్ సదా అనేకమ్ ఏవ ] అనేక ద్రవ్య హైం సో సదా అనేక హీ హైం, వే బదలకర ఏక నహీం హో జాతే .
భావార్థ : — జో దో వస్తుఏఁ హైం వే సర్వథా భిన్న హీ హైం, ప్రదేశభేదవాలీ హీ హైం . దోనోం ఏక హోకర పరిణమిత నహీం హోతీ, ఏక పరిణామకో ఉత్పన్న నహీం కరతీ ఔర ఉనకీ ఏక క్రియా నహీం హోతీ — ఐసా నియమ హై . యది దో ద్రవ్య ఏక హోకర పరిణమిత హోం తో సర్వ ద్రవ్యోంకా లోప హో జాయే .౫౩.
పునః ఇస అర్థకో దృఢ కరతే హైం : —
శ్లోకార్థ : — [ఏకస్య హి ద్వౌ కర్తారౌ న స్తః ] ఏక ద్రవ్యకే దో కర్తా నహీం హోతే, [చ ] ఔర [ఏకస్య ద్వే కర్మణీ న ] ఏక ద్రవ్యకే దో కర్మ నహీం హోతే [చ ] తథా [ఏకస్య ద్వే క్రియే న ] ఏక ద్రవ్యకీ దో క్రియాఏఁ నహీం హోతీ; [యతః ] క్యోంకి [ఏకమ్ అనేకం న స్యాత్ ] ఏక ద్రవ్య అనేక ద్రవ్యరూప నహీం హోతా .
భావార్థ : — ఇసప్రకార ఉపరోక్త శ్లోకోంమేం నిశ్చయనయసే అథవా శుద్ధద్రవ్యార్థికనయసే వస్తుస్థితికా నియమ కహా హై .౫౪.
ఆత్మాకో అనాదిసే పరద్రవ్యకే కర్తాకర్మపనేకా అజ్ఞాన హై యది వహ పరమార్థనయకే గ్రహణసే ఏక బార భీ విలయకో ప్రాప్త హో జాయే తో ఫి ర న ఆయే, అబ ఐసా కహతే హైం : —