పుద్గలోహం జీవాన్తరమహమితి భ్రాన్త్యా సోపాధినా చైతన్యపరిణామేన పరిణమన్ తస్య సోపాధిచైతన్య-
పరిణామరూపస్యాత్మభావస్య కర్తా స్యాత్ .
యత్కిల క్రోధోహమిత్యాదివద్ధర్మోహమిత్యాదివచ్చ పరద్రవ్యాణ్యాత్మీకరోత్యాత్మానమపి పరద్రవ్యీ- సామాన్య అధికరణసే అనుభవ కరనేసే, ‘మైం ధర్మ హూఁ, మైం అధర్మ హూఁ, మైం ఆకాశ హూఁ, మైం కాల హూఁ, మైం పుద్గల హూఁ, మైం అన్య జీవ హూఁ’ ఐసా అపనా వికల్ప ఉత్పన్న కరతా హై; ఇసలియే, ‘‘మైం ధర్మ హూఁ, మైం అధర్మ హూఁ, మైం ఆకాశ హూఁ, మైం కాల హూఁ, మైం పుద్గల హూఁ, మైం అన్య జీవ హూఁ’ ఐసీ భ్రాన్తికే కారణ జో సోపాధిక (ఉపాధియుక్త) హై ఐసే చైతన్యపరిణామరూప పరిణమిత హోతా హుఆ యహ ఆత్మా ఉస సోపాధిక చైతన్యపరిణామరూప అపనే భావకా కర్తా హోతా హై .
భావార్థ : — ధర్మాదికే వికల్పకే సమయ జో, స్వయం శుద్ధ చైతన్యమాత్ర హోనేకా భాన న రఖకర, ధర్మాదికే వికల్పమేం ఏకాకార హో జాతా హై వహ అపనేకో ధర్మాదిద్రవ్యరూప మానతా హై ..౯౫..
ఇసప్రకార, అజ్ఞానరూప చైతన్యపరిణామ అపనేకో ధర్మాదిద్రవ్యరూప మానతా హై, ఇసలియే అజ్ఞానీ జీవ ఉస అజ్ఞానరూప సోపాధిక చైతన్యపరిణామకా కర్తా హోతా హై ఔర వహ అజ్ఞానరూప భావ ఉసకా కర్మ హోతా హై .
‘ఇసలియే కర్తృత్వకా మూల అజ్ఞాన సిద్ధ హుఆ’ యహ అబ కహతే హైం : —
గాథార్థ : — [ఏవం తు ] ఇసప్రకార [మన్దబుద్ధిః ] మన్దబుద్ధి అర్థాత్ అజ్ఞానీ [అజ్ఞానభావేన ] అజ్ఞానభావసే [పరాణి ద్రవ్యాణి ] పర ద్రవ్యోంకో [ఆత్మానం ] అపనేరూప [కరోతి ] కరతా హై [అపి చ ] ఔర [ఆత్మానమ్ ] అపనేకో [పరం ] పర [కరోతి ] కరతా హై .
టీకా : — వాస్తవమేం ఇసప్రకార, ‘మైం క్రోధ హూఁ’ ఇత్యాదికీ భాఁతి ఔర ‘మైం ధర్మద్రవ్య హూఁ’
౧౭౨