యేనాయమజ్ఞానాత్పరాత్మనోరేకత్వవికల్పమాత్మనః కరోతి తేనాత్మా నిశ్చయతః కర్తా ప్రతిభాతి, యస్త్వేవం జానాతి స సమస్తం కర్తృత్వముత్సృజతి, తతః స ఖల్వకర్తా ప్రతిభాతి . తథా హి — ఇహాయమాత్మా కిలాజ్ఞానీ సన్నజ్ఞానాదాసంసారప్రసిద్ధేన మిలితస్వాదస్వాదనేన ముద్రితభేదసంవేదన- శక్తిరనాదిత ఏవ స్యాత్; తతః పరాత్మానావేకత్వేన జానాతి; తతః క్రోధోహమిత్యాదివికల్పమాత్మనః కరోతి; తతో నిర్వికల్పాదకృతకాదేకస్మాద్విజ్ఞానఘనాత్ప్రభ్రష్టో వారంవారమనేకవికల్పైః పరిణమన్ కర్తా ప్రతిభాతి . జ్ఞానీ తు సన్ జ్ఞానాత్తదాదిప్రసిధ్యతా ప్రత్యేక స్వాదస్వాదనేనోన్ముద్రితభేదసంవేదనశక్తిః స్యాత్; తతోనాదినిధనానవరతస్వదమాననిఖిలరసాన్తరవివిక్తాత్యన్తమధురచైతన్యైకరసోయమాత్మా భిన్నరసాః కషాయాస్తైః సహ యదేకత్వవికల్పకరణం తదజ్ఞానాదిత్యేవం నానాత్వేన పరాత్మానౌ జానాతి; తతోకృతకమేకం జ్ఞానమేవాహం, న పునః కృతకోనేకః క్రోధాదిరపీతి క్రోధోహమిత్యాదివికల్పమాత్మనో
టీకా : — క్యోంకి యహ ఆత్మా అజ్ఞానకే కారణ పరకే ఔర అపనే ఏకత్వకా ఆత్మవికల్ప కరతా హై, ఇసలియే వహ నిశ్చయసే కర్తా ప్రతిభాసిత హోతా హై — జో ఐసా జానతా హై వహ సమస్త కర్తృత్వకో ఛోడ దేతా హై, ఇసలియే వహ నిశ్చయసే అకర్తా ప్రతిభాసిత హోతా హై . ఇసే స్పష్ట సమఝాతే హైం : —
యహ ఆత్మా అజ్ఞానీ హోతా హుఆ, అజ్ఞానకే కారణ అనాది సంసారసే లేకర మిశ్రిత ( – పరస్పర మిలే హుఏ) స్వాదకా స్వాదన – అనుభవన హోనేసే (అర్థాత్ పుద్గలకర్మకే ఔర అపనే స్వాదకా ఏకమేకరూపసే మిశ్ర అనుభవన హోనేసే), జిసకీ భేదసంవేదన (భేదజ్ఞాన)కీ శక్తి ముంద గఈ హై ఐసా అనాదిసే హీ హై; ఇసలియే వహ స్వ-పరకో ఏకరూప జానతా హై; ఇసీలియే ‘మైం క్రోధ హూఁ’ ఇత్యాది ఆత్మవికల్ప కరతా హై; ఇసలియే నిర్వికల్ప, అకృత్రిమ, ఏక విజ్ఞానఘన(స్వభావ)సే భ్రష్ట హోతా హుఆ బారమ్బార అనేక వికల్పరూప పరిణమిత హోతా హుఆ కర్తా ప్రతిభాసిత హోతా హై .
ఔర జబ ఆత్మా జ్ఞానీ హోతా హై తబ, జ్ఞానకే కారణ జ్ఞానకే ప్రారమ్భసే లేకర పృథక్ పృథక్ స్వాదకా స్వాదన – అనుభవన హోనేసే (పుద్గలకర్మకే ఔర అపనే స్వాదకా — ఏకరూప నహీం కిన్తు — భిన్న-భిన్నరూప అనుభవన హోనేసే), జిసకీ భేదసంవేదనశక్తి ఖుల గఈ హై ఐసా హోతా హై; ఇసలియే వహ జానతా హై కి ‘‘అనాదినిధన, నిరన్తర స్వాదమేం ఆనేవాలా, సమస్త అన్య రసోంసే విలక్షణ (భిన్న), అత్యన్త మధుర చైతన్య రస హీ ఏక జిసకా రస హై ఐసా యహ ఆత్మా హై ఔర కషాయ ఉససే భిన్న (కలుషిత) రసవాలే హైం; ఉనకే సాథ జో ఏకత్వకా వికల్ప కరనా హై వహ అజ్ఞానసే హై’’; ఇసప్రకార పరకో ఔర అపనేకో భిన్నరూప జానతా హై; ఇసలియే ‘అకృత్రిమ (నిత్య), ఏక జ్ఞాన హీ మైం హూఁ కిన్తు కృత్రిమ (అనిత్య), అనేక జో క్రోధాదిక హైం వహ మైం నహీం హూఁ’ ఐసా జానతా హుఆ ‘మైం క్రోధ హూఁ’ ఇత్యాది ఆత్మవికల్ప కించిత్మాత్ర భీ నహీం కరతా;