ఏవాస్తే; తతో నిర్వికల్పోకృతక ఏకో విజ్ఞానఘనో భూతోత్యన్తమకర్తా ప్రతిభాతి .
జ్ఞానం స్వయం కిల భవన్నపి రజ్యతే యః .
గాం దోగ్ధి దుగ్ధమివ నూనమసౌ రసాలమ్ ..౫౭..
జానతా హీ రహతా హై; ఔర ఇసలియే నిర్వికల్ప, అకృత్రిమ, ఏక విజ్ఞానఘన హోతా హుఆ అత్యన్త
అకర్తా ప్రతిభాసిత హోతా హై .
భావార్థ : — జో పరద్రవ్యకే ఔర పరద్రవ్యకే భావోంకే కర్తృత్వకో అజ్ఞాన జానతా హై వహ స్వయం కర్తా క్యోం బనేగా ? యది అజ్ఞానీ బనా రహనా హో తో పరద్రవ్యకా కర్తా బనేగా ! ఇసలియే జ్ఞాన హోనేకే బాద పరద్రవ్యకా కర్తృత్వ నహీం రహతా ..౯౭..
అబ ఇసీ అర్థకా కలశరూప కావ్య కహతే హైం : —
శ్లోకార్థ : — [కిల ] నిశ్చయసే [స్వయం జ్ఞానం భవన్ అపి ] స్వయం జ్ఞానస్వరూప హోనే పర భీ [అజ్ఞానతః తు ] అజ్ఞానకే కారణ [యః ] జో జీవ [సతృణాభ్యవహారకారీ ] ఘాసకే సాథ ఏకమేక హుఏ సున్దర భోజనకో ఖానేవాలే హాథీ ఆది పశుఓంకీ భాఁతి, [రజ్యతే ] రాగ కరతా హై (రాగకా ఔర అపనా మిశ్ర స్వాద లేతా హై) [అసౌ ] వహ, [దధీక్షుమధురామ్లరసాతిగృద్ధయా ] శ్రీఖండకే ఖట్టే-మీఠే స్వాదకీ అతి లోలుపతాసే [రసాలమ్ పీత్వా ] శ్రీఖణ్డకో పీతా హుఆ భీ [గాం దుగ్ధమ్ దోగ్ధి ఇవ నూనమ్ ] స్వయం గాయకా దూధ పీ రహా హై ఐసా మాననేవాలే పురుషకే సమాన హై
భావార్థ : — జైసే హాథీకో ఘాసకే ఔర సున్దర ఆహారకే భిన్న స్వాదకా భాన నహీం హోతా ఉసీప్రకార అజ్ఞానీకో పుద్గలకర్మకే ఔర అపనే భిన్న స్వాదకా భాన నహీం హోతా; ఇసలియే వహ ఏకాకారరూపసే రాగాదిమేం ప్రవృత్త హోతా హై . జైసే శ్రీఖణ్డకా స్వాదలోలుప పురుష, (శ్రీఖణ్డకే) స్వాదభేదకో న జానకర, శ్రీఖణ్డకే స్వాదకో మాత్ర దూధకా స్వాద జానతా హై ఉసీప్రకార అజ్ఞానీ జీవ స్వ-పరకే మిశ్ర స్వాదకో అపనా స్వాద సమఝతా హై .౫౭.
౧౭౬