200
pariNAm-paradravyapariNAmarUp vastunun svarUp, to ‘‘सदा एव कर्तृ कर्म एकम् इष्यते’’ (सदा एव) sarva kALe (कर्तृ) kartA arthAt pariName chhe je dravya ane (कर्म) karma arthAt dravyano pariNAm (एकम् इष्यते) ek chhe arthAt koI jIv athavA pudgal- dravya potAnA pariNAmo sAthe vyApya-vyApakarUp pariName chhe tethI kartA chhe; ane te ja karma chhe, kem ke pariNAm te dravya sAthe vyApya-vyApakarUp chhe; — em (इष्यते) vichAratAn ghaTe chhe – anubhavamAn Ave chhe. anya dravyanun anya dravya kartA, anya dravyano pariNAm anya dravyanun karma – evun to anubhavamAn ghaTatun nathI; kAraN ke be dravyone vyApya-vyApakapaNun nathI. 18-210.
स भवति नापरस्य परिणामिन एव भवेत् ।
स्थितिरिह वस्तुनो भवतु कर्तृ तदेव ततः ।।१९-२११।।“
shlokArtha — ‘‘ननु किल’’ kharekhar ‘‘परिणामः एव’’ pariNAm chhe te ja ‘‘विनिश्चयतः’’ nishchayathI ‘‘कर्म’’ karma chhe, ane ‘‘सः परिणामिनः एव भवेत्, अपरस्य न भवति’’ pariNAm potAnA AshrayabhUt pariNAmIno ja hoy chhe, anyano nahi (kAraN ke pariNAmo potapotAnA dravyanA Ashraye chhe, anyanA pariNAmano anya Ashray nathI hoto); vaLI ‘‘कर्म कर्तृशून्यं इह न भवति’’ karma kartA vinA hotun nathI, ‘‘च’’ tem ja ‘‘वस्तुनः एकतया स्थितिः इह न’’ vastunI ekarUpe sthiti (arthAt kUTastha sthiti) hotI nathI (kAraN ke vastu dravyaparyAyasvarUp hovAthI sarvathA nityapaNun bAdhAsahit chhe); ‘‘ततः’’ mATe ‘‘तत् एव कर्तृ भवतु’’ vastu pote ja potAnA pariNAmarUp karmanI kartA chhe ( – e nishchay- siddhAnt chhe). 19-211.
* panDit shrI rAjamalajInI TIkAmAn ‘AtmakhyAti’nA A shlokano ‘khanDAnvay sahit artha’ nathI, tethI gujarAtI samayasAranA AdhAre arthasahit te shlok ahIn ApavAmAn Avyo chhe.