१४८ ]
अर्थः — जे नय सर्व वस्तुओना, संख्या-लिंग आदि घणा प्रकारे, नानापणाने साधे तेने शब्दनय जाणो.
भावार्थः — संख्या — एकवचन-द्विवचन-बहुवचन, लिंग – स्त्री -पुरुष-नपुंसकदर्शक वचन, आदि शब्दथी काळ, कारक, पुरुष, उपसर्ग लेवो. ए वडे व्याकरणना प्रयोजित पदार्थने भेदरूपथी कहे ते शब्दनय छे. जेम के — पुष्य-तारका-नक्षत्ररूप एक ज्योतिषीना विमानना त्रणे लिंग कहे, त्यां व्यवहारमां तो विरोध जणाय छे, कारण के ए ज पुरुष, ए ज स्त्री – नपुंसक शी रीते होय? तो पण शब्दनयनो आ ज विषय छे के जेवो शब्द कहे तेवो ज अर्थने भेदरूप मानवो.
हवे समभिरूढनयने कहे छेः —
अर्थः — जे नय वस्तुने परिणामना भेदथी एक एक जुदा जुदा भेदरूप साधे अथवा तेमांना मुख्य अर्थने ग्रहण करी साधे तेने समभिरूढनय जाणवो.
भावार्थः — शब्दनय वस्तुना पर्यायनामथी भेद करतो नथी, त्यारे आ समभिरूढनय छे ते एक वस्तुनां पर्यायनाम छे तेने भेदरूप जुदा जुदा पदार्थपणे ग्रहण करे छे; त्यां जेने मुख्य करी पकडे तेने सदा तेवो ज कहे छे. जेम – ‘गौ’ शब्दना घणा अर्थ छे तथा ‘गौ’ पदार्थना घणां नाम छे तेने आ नय जुदा जुदा पदार्थ माने छे. तेमांथी मुख्यपणे ‘गौ’ पदार्थ पकड्यो तेने चालतां-बेसतां-सूतां ‘गौ’ ज कह्या करे छे ते समभिरूढनय छे.
हवे एवंभूतनय कहे छेः —